Aktualności

My z nich | rozmowa z Michałem Zadarą

Michał Zadara pracuje nad Księgami Jakubowymi Olgi Tokarczuk. Premiera przedstawienia na dużej scenie Teatru już 12 listopada.

„Narodowość, religia, kostium – to są tematy naszej opowieści – mówi reżyser. – My, współcześni Polacy, jesteśmy spadkobiercami bardzo różnych tradycji, narodowości, praktyk”. 

Próby KSIĄG JAKUBOWYCH: Na pierwszym planie – Michał Zadara (reżyser). Fot. Marta Ankiersztejn
Michał Zadara podczas prób Ksiąg Jakubowych. Fot. Marta Ankiersztejn

Dlaczego dzisiaj wystawiasz Księgi Jakubowe w Teatrze Narodowym?

Księgi Jakubowe to najważniejsza polska powieść ostatnich pięciu, czy nawet dziesięciu lat. Stawia na serio pytania o naród oraz o to, czym jest narodowość. A Teatr Narodowy to miejsce, w którym pojęcie „narodu” jest poddawane ciągłej refleksji. Tutaj przychodzimy z pytaniem o znaczenie polskości i te sprawy są też w centrum refleksji Olgi Tokarczuk. W Księgach Jakubowych Olga Tokarczuk śledzi, w jaki sposób praktyki i poglądy pozornie marginalnej grupy religijnej, wyznawców Jakuba Franka, wpłynęły na późniejszą Polskę.  

Dwieście lat temu, zarówno Juliusz Słowacki, jak i Adam Mickiewicz próbowali zrozumieć i opisać wyjątkowość Polski. Dla nich obecność tak wielu Żydów wśród Polaków była właśnie dowodem na metafizyczną wyjątkowość Polski, dowodem na boski plan dla Polski. Olga Tokarczuk kontynuuje tę refleksję na swój – przewrotny i oryginalny – sposób. 

Odkąd pracuję w teatrze, zawsze interesowały mnie pytania o polskość – gdy sięga się po takie dramaty, jak: Wesele, Ksiądz Marek, Dziady czy Odprawa posłów greckich*, to te pytania niejako naturalnie pozostają na pierwszym planie.

[*Reżyser wystawił: Księdza Marka Juliusza Słowackiego, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, 2005; Wesele Stanisława Wyspiańskiego, Karkowski Teatr Scena STU, 2006; Odprawę posłów greckich Jana Kochanowskiego, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, 2007; Dziady Mickiewicza, Teatr Polski we Wrocławiu, 2014–2016.]

Egzemplarz reżyserski Ksiąg Jakubowych

A jaki był ten pierwszy impuls, który spowodował, że sięgnąłeś po niemal tysiąc stron prozy Tokarczuk?

Najbardziej determinującym adaptację elementem jest niemożliwość dokonania adaptacji. Księgi Jakubowe są powieścią tak obszerną, że w żaden sposób nie da się jej objąć. To literatura tak gęsta, że inscenizacja wydaje się niemożliwa. Czyli… fascynująca.

Czy spektakl będzie tak długi jak książka?

Teatr nie powinien wymagać od widzów poświęcenia ani ofiary. Przedstawienie będzie standardowe, widzowie spokojnie zdążą na autobusy do domu. Wolę tworzyć spektakle gęste niż spektakle długie. Praca na próbach pomaga na wciśnięciu w każdą minutę teatru maksymalnej ilości emocji, znaczeń i sensów.

Drugi raz adaptujesz, razem z Barbarą Wysocką, prozę Tokarczuk dla teatru*. Jak  pracujecie nad przełożeniem tej niezwykłej powieściowej narracji na scenę?

Przede wszystkim ten proces trwa latami. Zaczęliśmy opracowywać tekst Ksiąg Jakubowych dwa lata temu. Teatr dostał pierwszą wersję adaptacji prawie rok temu; na początku prób, w maju, była kolejna; po przerwie wakacyjnej – kolejna; a ostateczna będzie na premierze. Nie ma w tym procesie nic łatwego ani oczywistego.  

Prowadzą nas dwa założenia. Po pierwsze – sami nie dopisujemy ani jednego słowa, tekst na scenie to tekst z powieści. Po drugie – chcemy opowiedzieć fabułę: zobrazować, kim był główny bohater Jakub Frank, o co mu chodziło i czy mu się udało. 

[*Michał Zadara i Barbara Wysocka przygotowali adaptację Biegunów Olgi Tokarczuk, Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera w Warszawie, koprodukcja z Teatrem Łaźnia Nowa w Krakowie, 2021.]

Jakub Lejbowicz Frank, XVIII-wieczny założyciel ruchu religijnego – wokół niego zaczynają jednoczyć się ludzie. Kim on jest – heretykiem, zbawcą, szalonym mistykiem, politycznym pragmatykiem? 

Gdyby dało się odpowiedzieć na pytanie, kim był Frank w jednym zdaniu, to nie mielibyśmy powieści Olgi Tokarczuk. Pokazujemy sceny z całego życia Franka. Mamy trzy osoby w tej roli: młodego Jakubka gra Antoni Bluszcz, ośmioletni chłopiec, Jakubem w sile wieku jest Henryk Simon, Jakubem seniorem – Jerzy Radziwiłowicz. 

Frank to bohater tytułowy, ale bohaterem historii Olgi Tokarczuk jest zbiorowość, to cała społeczność, która się wytworzyła wokół Franka. Jego wrogowie i sprzymierzeńcy, jego rodzina i jego sojusznicy. Tokarczuk tak pięknie dokumentuje, co dzieje się z ludźmi i ze światem na skutek działań Jakuba.  

Próby KSIĄG JAKUBOWYCH: Mirosław Konarowski, Jerzy Radziwiłowicz, Anna Lobedan, Anna Grycewicz. Fot. Marta Ankiersztejn
Próby Ksiąg Jakubowych: Mirosław Konarowski, Jerzy Radziwiłowicz, Anna Lobedan, Anna Grycewicz. Fot. Marta Ankiersztejn

Z jakimi problemami mierzyliście się podczas pracy nad teatralną materią, która odwołuje się do powieściowego tygla wielu kultur i narodów XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej?

Niewątpliwie największym wyzwaniem jest opowiadanie o różnych narodowościach, nie kreśląc karykatur. Nie możemy grać „polskości”, czy grać „tureckości”, czy „żydowskości”, ponieważ takie przedstawienia na scenie zawsze są redukujące i stereotypowe. Nie mamy tu folkloru, nie pokazujemy „typowego Polaka” czy „typowego Żyda”, gdyż taka teatralna etnografia kończy się rasizmem albo ksenofobią. Natomiast narodowość, religia, kostium – to są tematy naszej opowieści. Kogokolwiek przedstawiamy, to są to nasi przodkowie, to jesteśmy my – i to jest najważniejsze założenie pracy nad postaciami. Takie jest też chyba przesłanie powieści Tokarczuk – zobaczcie, my, współcześni Polacy, jesteśmy spadkobiercami bardzo różnych tradycji, narodowości, praktyk. Naszymi przodkami są nie tylko Zagłoba i Marysieńka, ale też Jakub Frank i Maria Szymanowska, co jest niezwykle istotne dla wszystkich Polek i Polaków nie odnajdujących się w mitologii Sienkiewiczowskiej. 

My wszyscy dziedziczymy tę różnorodność?

Idea różnorodności bardzo mocno wiąże się z Teatrem Narodowym, myślę o tym codziennie, przychodząc tu do pracy. Konstytucja daje nam odpowiedź na pytanie o naród: „Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej”. A więc spektakle, które wystawiam, w tym przypadku na dużej scenie, dla wielu widzów, powinny być w maksymalnym stopniu przyswajalne, rozumiane przez wszystkich obywateli. Nie mogą być elitarne, nie mogą powodować poczucia wykluczenia. Powinny tworzyć przestrzeń, w której „wszyscy obywatele Rzeczypospolitej” mogą się odnaleźć. Nasza literatura, zarówno dawna jak i współczesna, daje nam materiał, byśmy mogli zawalczyć o przedstawianie na narodowej scenie takiego obrazu „wszystkich obywateli”, który jest adekwatny do współczesności. To jest bardzo wysoko postawiona poprzeczka. Codziennie się z nią zmagamy. 


Rozmawiała: Monika Mokrzycka-Pokora (materiał własny Teatru; w przypadku publikacji fragmentów prosimy o podanie źródła) 


Strona przedstawienia Księgi Jakubowe →
 

premiera: 12 listopada 2022, godz. 19:00, Sala Bogusławskiego


  • Repertuar luty – kwiecień 2023

    W marcu zapraszamy na premierę spektaklu Alicji Kraina Czarów! Ponadto na trzech scenach Teatru wiele tytułów, w tym Księgi Jakubowe i Matka Joanna od Aniołów.

  • LETNICY – pożegnanie z tytułem

    15 i 16 lutego zagramy ostatnie przedstawienia Letników Gorkiego w reżyserii Macieja Prusa. Zapraszamy!

  • Oferty promocyjne

    Comiesięczne programy TEATR DLA SENIORÓW, TEATR DLA STUDENTÓW (obecnie w ofercie propozycje od lutego do kwietnia 2023) oraz inne aktualne promocje. 

  • W przygotowaniu: ALICJI KRAINA CZARÓW

    Podróż po świecie dzieciństwa i zakamarkach pamięci. ALICJI KRAINA CZARÓW wg Carrolla w reżyserii Sławomira Narlocha – muzyczny spektakl dla dzieci i dorosłych! Premiera – 4 marca 2023.

  • Jan Englert – jubileusz 45-lecia pracy reżyserskiej

    Jan Englert po raz pierwszy reżyserował w 1978 roku. Jego najnowszą pracą reżyserską jest zrealizowany w Teatrze Narodowym Mizantrop Molière’a. 

  • Vouchery do Teatru Narodowego

    Długoterminowe vouchery do Teatru Narodowego to doskonały podarunek. Są dostępne online oraz w kasach Teatru. 

  • MIZANTROP – recenzje po premierze

    Po premierze Mizantropa Molière’a w reżyserii Jana Englerta – przedstawiamy wybór recenzji. 

  • Niejednoznaczność | Molière w Narodowym

    Pytania o nasz stosunek do świata i postawę wobec innych, o egoizm i empatię – premiera Mizantropa Molière’a odbyła się 10 grudnia na scenie Studio. 

  • Szlachetność i profity. Rozmowa z Janem Englertem

    „Rozkrok między szlachetnością a interesownością, pychą a skromnością – to jest najciekawsze” – mówi Jan Englert, reżyser Mizantropa

  • KSIĘGI JAKUBOWE – wybór recenzji

    Przedstawiamy fragmenty recenzji, które ukazały się po premierze Ksiąg Jakubowych Olgi Tokarczuk w reżyserii Michała Zadary.

  • My z nich | rozmowa z Michałem Zadarą

    „My, współcześni Polacy, jesteśmy spadkobiercami bardzo różnych tradycji, narodowości, praktyk” – mówi Michał Zadara, reżyser Ksiąg Jakubowych.

  • Dziedzictwo | premiera KSIĄG JAKUBOWYCH

    Nasi przodkowie, tożsamość i przyszłość – Księgi Jakubowe Olgi Tokarczuk w inscenizacji Michała Zadary.

  • DEKALOG – recenzje po premierze

    Przedstawiamy wybór recenzji po premierze Dekalogu Kieślowskiego / Piesiewicza w reżyserii Wojciecha Farugi.  

  • Rozmowa z Wojciechem Farugą o DEKALOGU

    „Wydaje mi się, że rozważania: co jest dobre, co złe, co trzeba, a czego nie wolno, są teraz, kiedy ten świat po raz kolejny nam się wymknął, wyjątkowo ważne” – mówi reżyser Dekalogu.

  • Po pierwsze człowiek | premiera DEKALOGU

    Wojciech Faruga sięgnął po ikoniczne dzieło polskiego filmu, przemyślane na nowo po ponad trzech dekadach. 

  • Warszawska Nagroda Edukacji Kulturalnej

    Z radością informujemy, że zrealizowany przez nas program dla szkół KLASA TN zdobył III nagrodę 13. edycji Warszawskiej Nagrody Edukacji Kulturalnej.

  • Premiery sezonu 2022/2023

    Plan na sezon artystyczny 2022/2023. Przed nami, w marcu 2023 premiera przedstawienia Alicji Kraina Czarów wg Carrolla w inscenizacji Sławomira Narlocha.

  • Solidarni z Ukrainą | Солідарні з Україною

    Zespół Teatru Narodowego solidaryzuje się z Ukraińcami, walczącymi o niepodległość swojej ojczyzny. 

  • Twoja głowa spadnie | premiera MARII STUART

    „Moja głowa była celem tych spisków, lecz to twoja spadnie!” W roli Elżbiety – Danuta Stenka, w roli Marii Stuart – Wiktoria Gorodeckaja. 

  • MARIA STUART – wybór pierwszych recenzji

    Przedstawiamy recenzje i opinie krytyków oraz teatralnych blogerów po premierze Marii Stuart Schillera w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego.

  • TEATR MÓJ WIDZĘ... – rozmowy z aktorkami i aktorami

    Kinga Ilgner rozmawia z: Anną Seniuk, Małgorzatą Kożuchowską, Gabrielą Muskałą, Janem Englertem, Jerzym Radziwiłowiczem, Marcinem Hycnarem. Partnerem cyklu jest Teatr Narodowy.

  • DEJMEK Raszewskiej z nagrodą PTBT!

    Wydana przez Teatr Narodowy książka Dejmek Magdaleny Raszewskiej otrzymała nagrodę Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych. 

  • BARON MÜNCHHAUSEN... – recenzje po prapremierze

    Baron Münchhausen dla dorosłych autorstwa i w reżyserii Macieja Wojtyszki – recenzje po prapremierze. 




  • Z bagna za włosy. Rozmowa z Maciejem Wojtyszką

    Maciej Wojtyszko o Münchhausenie: „Jego sposób myślenia jest nam potrzebny zawsze, tym bardziej, im bardziej musimy się wyciągać za włosy. Z bagna albo i szamba”. 

  • Książę Łgarzy | Münchhausen w Narodowym

    Baron Münchhausen dla dorosłych – Maciej Wojtyszko główną postacią swojego dramatu uczynił uosobienie bajecznej mistyfikacji, łgarstwa, nieokiełzanej fantazji. 

  • Cykl AKTORZY/SENIORZY

    Teatr Narodowy jest partnerem internetowego projektu Leny Frankiewicz, filmowego cyklu, na który składają się rozmowy o teatrze z seniorkami i seniorami zawodu aktorskiego.

  • WYKŁADY OTWARTE online (materiały audio)

    Wykłady Teatru Narodowego online dotyczące badań nad twórczością wielkich osobowości polskiej kultury.

  • Przedstawienia Teatru Narodowego online

    Spektakle Teatru Narodowego zrealizowane w Teatrze Telewizji – wybór ze zbiorów Ninateka.pl oraz Vod.TVP. 

  • Cykl POECI POLSCY online #kulturabezbarier

    Polska poezja w interpretacji Aktorów Teatru Narodowego – artystyczno-edukacyjny cykl POECI POLSCY #kulturabezbarier.

  • Teatr Narodowy w Google Cultural Institute

    Wystawę o burzliwych dziejach Narodowej Sceny można oglądać w sieci! Zapraszamy do odwiedzenia Google Cultural Institute.

Korzystając z serwisu internetowego Teatru Narodowego akceptujesz zasady Polityki prywatności oraz wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Plik cookie możesz zablokować za pomocą opcji dostępnych w przeglądarce internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat cookie, kliknij tutaj