Aktualności
Zachwyt w cudzych oczach. Rozmowa z Małgorzatą Bogajewską
06/11/2026
„Świat zaczyna być coraz bardziej narcystyczny. To jest opowieść o tym, kim się stajemy, kiedy definiuje nas tylko i wyłącznie zachwyt w cudzych oczach. Tennessee Williams pokazuje, jak bardzo tam pod spodem jesteśmy bezbronni i samotni” – mówi Małgorzata Bogajewska. Reżyseruje Słodkiego ptaka młodości, premiera już 14 listopada na Scenie przy Wierzbowej im. Jerzego Grzegorzewskiego.
Próby Słodkiego ptaka młodości Tennessee Williamsa: Małgorzata Bogajewska – reżyserka. Fot. Marta Ankiersztejn
Jak daleko od Ameryki lat 50., o której pisze Tennessee Williams, do naszej współczesności?
Mechanizmy pozostały te same. Dzisiejsza Ameryka jest dla nas lustrem, w którym przegląda się polska rzeczywistość. Czasami łatwiej zobaczyć coś w sobie, patrząc na innego. Stąd decyzja, że zostajemy w Ameryce, z całą jej przesadnością, kolorowością, z całym tym amerykańskim, ale i typowo polskim mariażem polityki i religii. W politycznej walce coraz mniej chodzi o realny program, walczy się nie na programy, walczy się na obrazek, na show, walczy się na to, co się dobrze sprzedaje, co ma większą klikalność. Polityka, co świetnie ujmuje Tennessee Williams w Słodkim ptaku młodości, jest tak samo celebrycka jak świat artystyczny. I to się nie zmieniło, lecz pogłębiło.
Małe miasto, małe i wielkie kłamstwa, władza, która zaprzęga do swoich interesów religię, polityk Boss Finley, prowadzący, jak mówi, krucjatę, wspierany przez organizowaną przez siebie młodzieżówkę… Jak się odnaleźć w tej dusznej społeczno-politycznej sytuacji, jak sobie z tym radzą bohaterowie?
Zderzają się tutaj dwa światy. Świat celebryckości artystów ze światem upiornej małomiasteczkowej celebryckości politycznej. Politycy interesownie i instrumentalnie traktują religię, u ż y w a j ą Boga, i niewiele ma to wspólnego z realną wiarą. Te dwa światy równie intensywnie walczą o uwagę, o splendor, o skierowanie świateł właśnie na siebie. I są równie zabójcze. Mamy rzeczywistość Księżniczki, czyli aktorki Aleksandry del Lago i rzeczywistość Bossa Finleya. Obie te rzeczywistości zatraciły swój pierwotny sens. Bo o ile można uznać, że istotą uprawiania polityki, powiedzmy – w jakimś idealnym świecie, powinien być jednak jakiś rodzaj rozwoju społecznego, stwarzania ludziom jak najlepszych warunków do życia, o ile istotą bycia artystą powinno być twórcze przetwarzanie rzeczywistości, o tyle tu wygrywa celebryckość. Bohaterowie moszczą się w tym świecie, jak Chance Wayne, który próbuje wywalczyć miejsce dla siebie najlepsze. To jest przedstawienie o tym, że świat zaczyna być coraz bardziej narcystyczny. Można oczywiście na wiele sposobów analizować, skąd to się bierze. Może sami tego do końca nie wiemy. Tak jak nie wiemy, w jaki sposób sztuczna inteligencja przewróci nasz świat. Co zrobi z więziami społecznymi, z więziami międzyludzkimi? Dowiemy się za jakiś czas. Teraz zaczynamy orientować się, co z nami zrobiły social media. Coś, co z założenia miało łączyć ludzi, spowodowało, że się od siebie oddalamy, za to nieustannie chwalimy się swoim życiem. A skoro moje życie jest czymś, czym mam się chwalić, to znaczy, że ciągle muszę dostawać jakiś rodzaj odpowiedzi na pytania, czy to, co robię, jest wystarczająco świetne, czy ja jestem wystarczająco świetny.
Bezustannie szukamy potwierdzenia własnej wartości.
I nie wiem, czy tylko z tego powodu, ale jednocześnie ten nasz świat sfokusował się na nagrodach, nagrodach wszelakiego rodzaju – w postaci lajków, w postaci sukcesu. Sukcesem jesteśmy atakowani z każdej strony. To ten rodzaj ułudy amerykańskiego snu polegający na tym, mówiąc skrótowo, że człowieka można odkryć jednego dnia, a następnego będzie wielki i wspaniały. Myślę, że jesteśmy w tym jakoś bezbronni. Natomiast w dramacie Williamsa, o ile Boss Finley czy Księżniczka są przykładami tych, których wyobrażona przez nich wielkość ma jeszcze odzwierciedlenie w rzeczywistości – Księżniczka rzeczywiście jest znana i jakiś sukces osiągnęła, Boss Finley faktycznie przewodniczy partii i ma szansę na wygraną, o tyle Chance Wayne jest tym, który do sukcesu ciągle tylko pretenduje. Żyje w poczuciu, że ten sukces mu się należy, że został do niego stworzony. Księżniczka mówi mu: „Za szybko włożyli ci ten wieniec laurowy na głowę, bez żadnego wysiłku z twojej strony”. Został zaprogramowany na sukces i tego sukcesu nigdy nie osiągnął. Jest przykładem samozniszczenia, frustracji, autoagresji, uosobieniem wszelkich małych ludzkich podłości, które z takiego niespełnienia się rodzą. Jest dowodem na to, jak bardzo można spotwornieć, kiedy całe twoje życie krąży wokół sukcesu, a tego sukcesu nie ma, nie ma nawet jego namiastki.
Chance mówi, że nie można sobie odpuścić między stacjami, bo inaczej jest się pozamiatanym.
Trochę nie zauważa, że w tej pogoni staje się tak naprawdę żałosny. A kiedy okazuje się, że do osiągnięcia sukcesu jego talent nie wystarcza, to rekompensuje sobie ten sukces, zostając chłopcem do towarzystwa, delikatnie rzecz ujmując. Szuka poklasku, zachwytu w oczach kobiet, którym zapewnia jakiś rodzaj miłego spędzania czasu. Myśli, że jest dla nich ważny, że jest potrzebny. Nie widzi, jaką faktycznie pełni tu rolę. To jest opowieść o tym, kim się stajemy, kiedy definiuje nas tylko i wyłącznie zachwyt w cudzych oczach. Wydaje mi się, że Słodki ptak młodości mówi nie tyle o młodości jako takiej, czy o czasie i jego upływie, ile o czymś, co oczywiście z młodością i celebryckością jest związane, i manifestuje się w pytaniu: „czy ja jeszcze zachwycam świat”?
Próby Słodkiego ptaka młodości Tennessee Williamsa | Na pierwszym planie: Małgorzata Bogajewska – reżyserka, Maćko Prusak – choreograf. Fot. Marta Ankiersztejn
Księżniczka wspomina, że musi sobie „zrobić twarz”, aby wyjść do ludzi. A czy ona i Chance są samotni?
Przerażająco samotni. Na tym polega genialność tego tekstu. Williams pokazuje, jak bardzo tam pod spodem jesteśmy bezbronni i samotni. Chance Wayne i Księżniczka są, w gruncie rzeczy, niesłychanie spragnieni miłości, ciepła, obecności drugiego człowieka. Jednocześnie nie są w stanie sobie tego wzajemnie dać, bo zbyt mocno koncentrują się na tym, czego w danym momencie sami potrzebują i próbują to po prostu w y r w a ć od drugiej osoby. To nie ma nic wspólnego z realnym międzyludzkim spotkaniem, w którym jesteśmy na siebie otwarci, czuli, uważni. Fałszywa bliskość, obraz rozpaczy, w której człowiek nie tylko nie spotyka się z drugim, ale także z samym sobą. Jest za to uzależniony od tego, co widzi na swój temat w oczach innych, bądź też od tego, co projektuje, że w tych oczach widzi, jest uzależniony od własnego wizerunku.
A czy w tym świecie można się jeszcze wstydzić?
Można. Wstyd jest niewiarygodną siłą napędową wielu ludzkich działań. Jest też ogromną siłą napędową Chance’a Wayne’a. Im bardziej się wstydzi, tym bardziej tworzy sobie fikcyjną wersję samego siebie. Wydaje mi się, że właśnie wstyd, zarówno w przypadku Księżniczki jak i Chance’a, jest bardzo intensywną emocją, inicjującą ich działania, które z kolei mają sprawić, że przestaną się wstydzić, przestaną to czuć. Natomiast jeśli chodzi o Bossa Finleya i sferę polityczną, to faktycznie – tam wstydu nie ma.
Już bardziej skompromitować się nie da…
…i zawsze jest krok do przodu. Czerpiemy dużo inspiracji z amerykańskiej rzeczywistości politycznej, postaci Donalda Trumpa. Rzeczywistość dzisiejszej polityki to świat, z którego nie da się zrobić mema, bo sam w sobie jest już memem. Wszystkie granice wstydu, żenady przekraczane są na dzień dobry. Pozostawia się nas z opadniętymi szczękami, bo nie wiadomo już właściwie, jak reagować. Nie ma przycisku „stop”, nie ma odpowiedzialności. Działalność Bossa Finleya jest, niestety, bardzo współczesna. On żeruje na nienawiści wobec obcego, czyli robi to, z czym mamy teraz do czynienia w Stanach Zjednoczonych i dokładnie to, czym żywią się populistyczni europejscy politycy, wykorzystujący lęk przed obcym jako siłę napędową swojej działalności.
Trwanie oznacza pamięć. Czym ona jest? Księżniczka mówi: „Próbuję zapomnieć”, Chance na to: „OK, zapominaj. Nie ma nic lepszego na tym świecie, szkoda, że tego nie umiem…”. „To jest upiorna pułapka ta, ta cała pamięć…” Bohaterowie mierzą się też z upływającym czasem i młodością traconą z każdą chwilą.
Pamięć jest samoświadomością. Jeśli ją odrzucam, w czym pomagają alkohol i narkotyki, jak w przypadku Księżniczki, to mogę spróbować stworzyć inną wersję samej siebie. Nie pamiętać tego, co mnie zawstydza czy tych sytuacji, z powodu których czuję się zażenowana. W dramacie Williamsa sytuacja jest zarysowana tak, że pewien rodzaj wygranej w świecie przynależny jest młodym. Mnie mniej interesuje biologiczna młodość. Patrzę na to trochę inaczej. Jest koło życia, w którym każde bywanie na topie jest chwilowe i w jakimś sensie zwiastuje, że niebawem na tym szczycie już nie będziesz – bez względu na wiek. Chance Wayne mówi, że tak naprawdę młodość liczy się stopniem zepsucia: „Wiek zależy od stopnia zepsucia, a więc jestem już starcem”. Księżniczka odpowiada: „To ja jestem martwa jak starożytny Egipt”. Oboje patrzą na widownię i mówią: „Jaki starożytny, odwieczny kraj”. Wszyscy jesteśmy trochę zepsuci tym myśleniem, że jeżeli nie jesteśmy na topie, że jeżeli nie jesteśmy piękni, wysportowani, ponaciągani, że jeśli inni nie widzą sukcesu na naszej twarzy, to znaczy, że przegraliśmy. To jest to nasze zepsucie, w które daliśmy się wrobić. Naszą wartością nie jest to, czy mamy kogoś, z kim możemy usiąść i wypić herbatę, czy jesteśmy dla ludzi adresem, pod który zadzwonią, kiedy będą potrzebowali pomocy, czy potrafimy się cieszyć z tego, że żyjemy, że jesteśmy, że kochamy, że mamy szansę odczuwać świat, że jesteśmy wrażliwi… jest masa rzeczy, które mogłyby stanowić o nas samych, a okazują się kompletnie nieistotne, bo zakrywa je nieustanna pogoń za tym wszystkim, co koniecznie trzeba udowodnić innym. W tym sensie spotkanie z tym tekstem jest takim zatrzymaniem się i pomyśleniem, co tak naprawdę jest istotne.
Rozmawiała: Monika Mokrzycka-Pokora (materiał własny Teatru; w przypadku publikacji fragmentów prosimy o podanie źródła)
Strona przedstawienia Słodki ptak młodości
Słodki ptak młodości Tennessee Williamsa w reżyserii Małgorzaty Bogajewskiej | premiera na Scenie przy Wierzbowej im. Jerzego Grzegorzewskiego 14 listopada 2026
Kolejne zaplanowane przedstawienia:
15 listopada, godz. 17:00
17, 18, 19 listopada, godz. 19:00
11, 12 grudnia, godz. 19:00
13 grudnia, godz. 17:00
15 grudnia, godz. 19:00
14, 15, 16 stycznia, godz. 19:00
17 stycznia, godz. 17:00
Próby Słodkiego ptaka młodości Tennessee Williamsa: Gabriela Muskała (Księżniczka Kosmonopolis), Paweł Brzeszcz (Chance Wayne). Fot. Marta Ankiersztejn
Próby Słodkiego ptaka młodości Tennessee Williamsa: Piotr Grabowski (Boss Finley). Fot. Marta Ankiersztejn
Próby Słodkiego ptaka młodości Tennessee Williamsa: Justyna Kowalska (Fly), Monika Dryl (Stuff). Fot. Marta Ankiersztejn
